چرا در سينماي ايران جسارت مفهومي ندارد؟

[bizboy]

به نظر مي‌رسد روحيه محافظه‌كارانه‌اي بر سينماي ايران حكمفرما شده كه آن را بايد حاصل شرايطي دانست كه نوعي بلاتكليفي را به سينماگران القا مي‌كند.

از سويي برخي كارگردانان قصد دارند، به سمت سوژه‌هاي جذاب بروند؛ سوژه‌هايي كه در بطن خود جسارت آميز هم هستند، اما در نهايت براي اينكه زهر اين جسارت گرفته شود، به دم دستي‌ترين و گل درشت‌ترين شعارهاي اخلاقي متوسل مي‌شوند.

مثلا در «همخانه» مهرداد فريد، با قرار دادن يك زوج جوان دانشجو در موقعيتي كه تاكنون به اين شكل در سينماي ايران تجربه نشده است، كوشيده تا فضايي تازه را تجربه كند ولي در انتهاي ماجرا باز هم پاي شعارهايي به ميان مي‌‌آيد كه فيلم براي آنها بستري مهيا نكرده است.

به نظر مي‌رسد كه فيلمساز اين فصل‌ها را در فيلم گنجانده تا مشكلي براي دريافت پروانه نمايش نداشته باشد. منتها سؤال اينجاست: وقتي به هر دليل امكان رفتن به سراغ برخي مضامين وجود ندارد، چه اصراري است كه چنين كاري صورت گيرد تا فيلمساز در نهايت مجبور شود سازي جداگانه كوك كند و به نوعي تناقض دامن بزند؟ در چنين شرايطي چگونه مي‌توان انتظار داشت كه تماشاگر از چنين محصولاتي استقبال كند؟ تماشاگري كه آنقدر با هوش هست كه از همان ابتدا بتواند فرجام كار را حدس بزند.

حالا اينكه گاهي اوقات همين جنس فيلم‌ها با استقبال نسبي همراه مي‌شوند را بايد به پاي مسائل ديگري نوشت، مثل استفاده از بازيگراني كه از گيشه تضمين شده‌اي برخوردارند.

نكته ديگر اينكه حتي در رويكرد سينماگران به موضوعاتي كه تماشاگر از آنها سابقه ذهني دارد و به تعبيري آشكارتر، باز توليد محصولات سينماي فارسي در فضاي امروزي نيز باز شاهد همين ترديد‌ها هستيم. به دلايل متعدد و متنوع بسياري از الگوهاي امتحان پس داده سينماي فارسي، تنها در شرايطي قابل تكرارند كه بتوان آنها را با آنچه بايد و نبايدهاي سينماي ايران را شكل مي‌دهند، منطبق كرد.

اين انطباق در بسياري از موارد به دوپارگي فيلم مي‌انجامد و در نهايت هم محصول نهايي نه آن است و نه اين.مثلا خط داستاني «انعكاس» كه اين روزها روي پرده آمده، كاملا مشابه برخي فيلم‌هاي قديمي سينماي ايران است. فيلم تا نيمه اولش با تمام اشكالات روايي‌اي كه دارد، در تعريف اين داستان، به توفيق نسبي مي‌رسد و تماشاگر را هم با خود همراه مي‌كند ولي از آنجا كه سازندگان فيلم، براي گرفتن زهر داستان، شروع به دادن پند و اندرز مي‌كنند، هم لحن اثر عوض مي‌شود و هم نوعي نقض غرض پيش مي‌آيد. گاهي اوقات عبور از برخي خطوط قرمز، چنان در مسائل سطحي، خلاصه و تنزل داده مي‌شود كه گويي مفهوم واژه جسارت به غلط در ذهن فيلمسازان جا افتاده است.

در هيچ جاي دنيا، نه استفاده از شوخي‌هاي سخيف نام جسارت به خود مي‌گيرد و نه نمايش روابط غير متعارف. نگاهي به آنچه در دل جامعه جريان دارد و فيلم‌هايي كه گويي سازندگانشان در دنياي ديگري به سر مي‌برند، نشان از اين دارد كه اين فاصله عميق، حاصل شرايطي غير طبيعي است. در شرايط غيرطبيعي هم شايد نتوان از خيلي از فيلمسازان توقع ارائه فيلم‌هايي نزديك به حال و هواي جامعه را داشت.از سينمايي كه همچنان به تكرار خود مشغول است و موقعيت‌هاي كليشه‌اي را به همان شكل وشمايل و بدون هيچ نوع نوآوري باز توليد مي‌كند، انتظار جسارت نمي‌توان داشت. به خصوص وقتي كه قرار است همان تلقي نه‌چندان درست فيلمسازان از جسارت نيز، در پرده آخر فيلم به شعارهاي اخلاقي رو به دوربين منتهي شود؛ شعارهايي كه چون عارضي‌اند و تحميلي، هيچ تماشاگري نمي‌تواند آنها را جدي بگيرد.